चूक दुरुस्ती दस्त (Rectification Deed / Correction Deed) म्हणजे काय?
चूक दुरुस्ती दस्त (Rectification Deed) हा एक कायदेशीर दस्तऐवज आहे, ज्याचा वापर आधीच नोंदणीकृत झालेल्या कोणत्याही दस्तऐवजात (उदा. खरेदीखत, बक्षिसपत्र, हक्कसोड पत्र, वाटपपत्र इ.) राहिलेल्या चूका किंवा त्रुटी सुधारण्यासाठी केला जातो.
मालमत्तेच्या व्यवहारादरम्यान किंवा दस्त टाईप करताना नावाचे स्पेलिंग, सर्व्हे नंबर, प्लॉट नंबर, क्षेत्रफळ (क्षेत्र), सीमा किंवा इतर तांत्रिक तपशिलामध्ये नकळत चुका राहू शकतात. या चुकांची कायदेशीर दुरुस्ती करण्यासाठी हा दस्त केला जातो.
१. चूक दुरुस्ती दस्त का महत्त्वाचा आहे?
- कायदेशीर सुसंगतता: महसुली दप्तरे (उदा. ७/१२ उतारा, प्रॉपर्टी कार्ड) आणि मूळ दस्त (Sale Deed इ.) यांच्यातील तपशीलांमध्ये तफावत असल्यास भविष्यात मोठे कायदेशीर वाद किंवा मालकी हक्काबाबत अडचणी निर्माण होऊ शकतात. त्या टाळण्यासाठी हा दस्त अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
- बँक कर्जासाठी व विक्रीसाठी अडचण दूर करणे: जर मालमत्तेवर बँक कर्ज घ्यायचे असेल किंवा भविष्यात ती मालमत्ता दुसऱ्याला विकायची असेल, तर कागदपत्रांमधील नावे व न्युमर्स अचूक असणे बंधनकारक असते.
- अनिवार्य नोंदणी: मूळ दस्त ज्याप्रमाणे दुय्यम निबंधक कार्यालयात (Sub-Registrar Office) नोंदवला गेला होता, त्याचप्रमाणे चूक दुरुस्ती दस्त सुद्धा नोंदणीकृत करणे बंधनकारक आहे.
२. कोणत्या प्रकारच्या चुका दुरुस्त करता येतात?
- वैयक्तिक माहिती: खरेदीदार, विक्रेता किंवा इतर पक्षांच्या नावाचे स्पेलिंग, आडनाव, किंवा पत्त्यामध्ये राहिलेली चूक.
- मालमत्तेचे तपशील: प्लॉट नंबर, फ्लॅट नंबर, सर्वे नंबर, गट नंबर किंवा मालमत्तेच्या चारही सीमा (पूर्व, पश्चिम, उत्तर, दक्षिण) लिहिताना झालेली चूक.
- क्षेत्रफळ किंवा मोजमाप: मालमत्तेच्या क्षेत्रफळाच्या आकड्यात झालेली टायपिंगची चूक.
- मूळ दस्तऐवज: ज्या जुन्या दस्तऐवजात (उदा. खरेदीखत) चूक झाली आहे, तो मूळ नोंदणीकृत दस्त आणि इंडेक्स-२.
- सुधारित तपशीलाचे पुरावे: ज्या पुराव्यांच्या आधारे ती चूक सुधारायची आहे (उदा. आधार कार्ड, अचूक ७/१२ उतारा, अधिकृत मोजणी नकाशा इ.).
- ओळख व पत्त्याचा पुरावा: व्यवहारातील संबंधित पक्षकारांचे (खरेदीदार व विक्रेता दोघेही किंवा ज्यांच्यात तो दस्त झाला आहे ते सर्व पक्ष) आधार कार्ड आणि पॅन कार्ड.
- छायाचित्रे व बायोमेट्रिक: दस्त नोंदणीसाठी लागणारे फोटो आणि अंगठ्याचे ठसे/स्वाक्षरी.
- सर्व पक्षकारांची सहमती: चूक दुरुस्ती दस्त करण्यासाठी मूळ दस्तवर सही करणाऱ्या सर्व संबंधितांची (किंवा त्यांचे कायदेशीर वारस) सहमती असणे आवश्यक असते. दस्त नोंदणीच्या वेळी सर्व पक्षांना किंवा त्यांच्या कायदेशीर अधिकृत पॉवर ऑफ अॅटर्नी धारकाला उपस्थित राहावे लागते.
- मुद्रांक शुल्क (Stamp Duty): जर दुरुस्तीमुळे मालमत्तेचे बाजारमूल्य, क्षेत्रफळ किंवा मूळ व्यवहार बदलत नसेल (केवळ स्पेलिंग किंवा तांत्रिक चूक असेल), तर महाराष्ट्र शासनाच्या नियमांनुसार यावर सामान्य व किमान मुद्रांक शुल्क आकारले जाते.
महत्त्वाच टिप: चूक दुरुस्ती दस्त फक्त अनावधानाने किंवा लेखणीच्या चुकीमुळे (Typing or Clerical Error) राहिलेल्या चुका सुधारण्यासाठी असतो. याच्या आधारे मालमत्तेचा मूळ उद्देश, व्यवहाराचे स्वरूप किंवा मूळ पक्षच बदलून नवीन व्यवहार करता येत नाही.
