स्थावर मिळकतीचे महसूल फेरफार (Mutation Entry) म्हणजे काय?
स्थावर मिळकतीचे महसूल फेरफार (Mutation Entry) म्हणजे काय?
महसूल फेरफार ही एक जमीन किंवा स्थावर मालमत्तेच्या अधिकृत मालकी हक्कात किंवा कब्जेदारामध्ये होणाऱ्या बदलाची महसुली दप्तरी नोंद करणारी प्रक्रिया आहे.
जेव्हा एखाद्या जमिनीची किंवा मालमत्तेची खरेदी-विक्री होते, बक्षिसपत्र होते, हक्कसोड पत्र होते किंवा मूळ मालकाच्या मृत्यूनंतर वारसाहक्काने नाव बदलायचे असते, तेव्हा ती नोंद थेट सातबारा उताऱ्यावर (7/12 Extract) न पडता आधी 'फेरफार नोंद' (Mutation) म्हणून घेतली जाते.
१. फेरफार प्रक्रियेचे टप्पे व नियम -
अर्ज करणे: मालमत्तेच्या व्यवहाराची नोंदणी (उदा. खरेदीखत किंवा हक्कसोड पत्र) सब-रजिस्ट्रार ऑफिसमध्ये पूर्ण झाल्यानंतर किंवा मालकाच्या मृत्यूनंतर, संबंधित व्यक्तीला तलाठी कार्यालयात फेरफारसाठी अर्ज करावा लागतो (आजकाल काही ठिकाणी ऑनलाइन प्रणालीद्वारे ही माहिती आपोआप महसूल विभागाकडे जाते).
फेरफार रजिस्टरमध्ये नोंद (Type of Mutation): तलाठी सदर दस्ताच्या किंवा कागदपत्रांच्या आधारे 'फेरफार रजिस्टर'मध्ये (Form VI) नवीन नोंद घेतात आणि त्याला एक फेरफार क्रमांक दिला जातो.
हरकत मागवणे (Notice): फेरफार नोंदवल्यानंतर तलाठ्याकडून संबंधित गाव किंवा परिसरातील लोकांना आणि त्या व्यवहारातील सर्व घटकांना नोटीस दिली जाती. यावर कोणाचा काही आक्षेप किंवा हरकत आहे का, हे पाहण्यासाठी ठराविक मुदत (साधारणपणे १५ दिवस) दिली जाते.
तक्रार नसल्यास मंजुरी: जर निर्धारित मुदतीत कोणाचीही कायदेशीर हरकत आली नाही, तर महसूल अधिकारी (मंडळ अधिकारी / Circle Officer) या फेरफारास अधिकृत मंजुरी (Certification) देतात.
सातबारा उताऱ्यावर अद्ययावत नोंद:
फेरफार मंजूर झाल्यानंतर तो बदल अधिकृतपणे ७/१२ उतारा, फेरफार पत्रक किंवा प्रॉपर्टी कार्डवर अपडेट केला जातो आणि नवीन मालकाचे नाव अधिकृत कब्जेदार म्हणून झळकते.
२. फेरफार नोंदणीचे महत्त्व व गरज
कायदेशीर मालकीची पुष्टी: केवळ खरेदीखत करून चालत नाही, जोपर्यंत महसुली दप्तरी फेरफार होऊन सातबाऱ्यावर नाव लागत नाही, तोपर्यंत सरकारी दरबारी मालकी हक्क पूर्ण मानला जात नाही.
पुढील व्यवहारांसाठी आवश्यक: मालमत्तेवर कर्ज काढायचे असेल, ती पुढे विकायची असेल किंवा सरकारी योजनांचा लाभ घ्यायचा असेल, तर अद्ययावत फेरफार असलेला ७/१२ उतारा असणे अनिवार्य असते.
१. फेरफार प्रक्रियेचे टप्पे व नियम
- अर्ज करणे: मालमत्तेच्या व्यवहाराची नोंदणी (उदा. खरेदीखत किंवा हक्कसोड पत्र) सब-रजिस्ट्रार ऑफिसमध्ये पूर्ण झाल्यानंतर किंवा मालकाच्या मृत्यूनंतर, संबंधित व्यक्तीला तलाठी कार्यालयात फेरफारसाठी अर्ज करावा लागतो (आजकाल काही ठिकाणी ऑनलाइन प्रणालीद्वारे ही माहिती आपोआप महसूल विभागाकडे जाते).
- फेरफार रजिस्टरमध्ये नोंद (Type of Mutation): तलाठी सदर दस्ताच्या किंवा कागदपत्रांच्या आधारे 'फेरफार रजिस्टर'मध्ये (Form VI) नवीन नोंद घेतात आणि त्याला एक फेरफार क्रमांक दिला जातो.
- हरकत मागवणे (Notice): फेरफार नोंदवल्यानंतर तलाठ्याकडून संबंधित गाव किंवा परिसरातील लोकांना आणि त्या व्यवहारातील सर्व घटकांना नोटीस दिली जाते. यावर कोणाचा काही आक्षेप किंवा हरकत आहे का, हे पाहण्यासाठी ठराविक मुदत (साधारणपणे १५ दिवस) दिली जाते.
- तक्रार नसल्यास मंजुरी: जर निर्धारित मुदतीत कोणाचीही कायदेशीर हरकत आली नाही, तर महसूल अधिकारी (मंडळ अधिकारी / Circle Officer) या फेरफारास अधिकृत मंजुरी (Certification) देतात.
- सातबारा उताऱ्यावर अद्ययावत नोंद: फेरफार मंजूर झाल्यानंतर तो बदल अधिकृतपणे ७/१२ उतारा, फेरफार पत्रक किंवा प्रॉपर्टी कार्डवर अपडेट केला जातो आणि नवीन मालकाचे नाव अधिकृत कब्जेदार म्हणून झळकते.
२. फेरफार नोंदणीचे महत्त्व व गरज
- कायदेशीर मालकीची पुष्टी: केवळ खरेदीखत करून चालत नाही, जोपर्यंत महसुली दप्तरी फेरफार होऊन सातबाऱ्यावर नाव लागत नाही, तोपर्यंत सरकारी दरबारी मालकी हक्क पूर्ण मानला जात नाही.
- पारदर्शकता: जमिनीच्या किंवा मालमत्तेच्या इतिहासात कोणाकडून कोणाकडे मालकी गेली, याचा सविस्तर घटनाक्रम (History) फेरफार क्रमांक आणि नोंदीवरून समजतो.
- जमिनीच्या किंवा मालमत्तेच्या इतिहासात कोणाकडून कोणाकडे मालकी गेली, याचा सविस्तर घटनाक्रम (History) फेरफार क्रमांक आणि नोंदीवरून समजतो.
- पुढील व्यवहारांसाठी आवश्यक: मालमत्तेवर कर्ज काढायचे असेल, ती पुढे विकायची असेल किंवा सरकारी योजनांचा लाभ घ्यायचा असेल, तर अद्ययावत फेरफार असलेला ७/१२ उतारा असणे अनिवार्य असते.
